KOTA KINABALU: ADUN N.25 Kapayan, YB Chin Tek Ming menyambut baik perkembangan terkini apabila semakin banyak pihak termasuk pemimpin dalam kerajaan sendiri mula bergerak ke arah pendirian yang telah lama diperjuangkan melalui Usul Kapayan berhubung hak perlembagaan Sabah sebanyak 40% di bawah Perkara 112D Perlembagaan Persekutuan.
Menurut beliau, perkembangan tersebut membuktikan bahawa isu tuntutan 40% Sabah bukan lagi sekadar aspirasi politik atau retorik bermusim, tetapi merupakan kewajipan perlembagaan yang tidak boleh terus dielakkan, dicairkan atau dihadkan kepada tafsiran sejarah yang sempit.
Beliau turut mengambil maklum mengenai cadangan “kerangka dua tingkat” atau “kerangka fasa kedua” yang mula dibincangkan secara terbuka termasuk dalam komentar terbaru Daily Express. Namun menurutnya, banyak prinsip utama dalam kerangka tersebut sebenarnya telah lebih awal dibangkitkan melalui Usul Kapayan.
Antara perkara yang ditegaskan melalui Usul Kapayan termasuk pengiktirafan penuh terhadap hak perlembagaan Sabah sebanyak 40%, kemasukan tunggakan selepas tahun 2021 termasuk bagi tempoh 2022 hingga 2025, pengiktirafan bahawa pelanggaran perlembagaan berlaku secara berterusan setiap tahun, keperluan kepada garis masa yang mengikat serta mekanisme pelaksanaan dan akauntabiliti yang boleh dikuatkuasakan.
Chin berkata, tuntutan tersebut bukan slogan politik semata-mata tetapi tuntutan perlembagaan yang selaras dengan struktur undang-undang sebenar berkaitan hak Sabah.
Beliau turut menegaskan bahawa perubahan naratif semasa sangat signifikan kerana sebelum ini kerajaan cuba mengehadkan isu tersebut hanya kepada tempoh “tahun-tahun yang hilang” antara 1974 hingga 2021. Namun apabila kerajaan mula bercakap mengenai penyelesaian berfasa, obligasi berterusan dan pengiraan selepas tahun 2021, ia secara tidak langsung mengakui bahawa pelanggaran perlembagaan tersebut tidak pernah terhenti.
Menurut beliau, kewajipan perlembagaan terhadap Sabah terus berjalan setiap tahun dan inilah pendirian yang telah lama diperjuangkan melalui kenyataan serta Usul Kapayan sebelum ini.
Walau bagaimanapun, beliau menjelaskan bahawa perbezaan utama antara Usul Kapayan dan “kerangka dua tingkat” semasa ialah Usul Kapayan menangani isu tersebut secara terus, menyeluruh dan tanpa kekaburan termasuk berkaitan hak selepas 2021, tunggakan, penguatkuasaan dan obligasi perlembagaan yang berterusan.
Sebaliknya menurut beliau, kerangka baharu yang sedang muncul kini lebih tertumpu kepada mekanisme fiskal, struktur teknikal dan pelaksanaan secara berfasa. Sabah katanya perlu berhati-hati supaya istilah seperti “realisme fiskal”, “penyelesaian berstruktur”, “kredit perkhidmatan” atau “fleksibiliti pelaksanaan” tidak akhirnya digunakan untuk melengah-lengahkan atau mencairkan hak perlembagaan Sabah.
Beliau menegaskan bahawa hak perlembagaan tidak boleh diubah menjadi proses rundingan tanpa penghujung dan hak Sabah bukan sedekah daripada Putrajaya, bukan kemurahan politik serta bukan modal pilihan raya, tetapi merupakan kewajipan perlembagaan yang wajib ditunaikan kepada Sabah.
Menurut Chin lagi, penolakan terhadap Usul Kapayan sebelum ini telah mendedahkan ketidakkonsistenan dan kurangnya keseriusan dalam kalangan pihak tertentu dalam kerajaan. Ironinya, banyak prinsip yang pernah ditolak kini dibungkus semula menggunakan istilah dan kerangka yang berbeza.
Beliau berkata sekiranya kerajaan kini menerima prinsip yang sama, maka kerajaan seharusnya mengakui bahawa Usul Kapayan sebelum ini sememangnya betul dari asasnya. Beliau juga menyatakan kesediaannya untuk menyumbang kepada sebarang tindakan terhadap kerajaan Persekutuan demi kepentingan seluruh rakyat Sabah.
Tegas beliau, rakyat Sabah hari ini tidak lagi berminat dengan naratif politik yang dikitar semula atau perbincangan prosedur yang tidak berkesudahan. Sebaliknya rakyat mahukan pelaksanaan, ketelusan, garis masa yang jelas serta penguatkuasaan terhadap hak perlembagaan Sabah.
“Sabah tidak memerlukan satu lagi kerangka tanpa penguatkuasaan. Sabah memerlukan pematuhan perlembagaan,” katanya.
